مدهای گفتاری از کجا آمده‌اند

شنبه, 07 اسفند 1395 ساعت 15:15

ظاهر جامعه را تنها پوشش مردم تشکیل نمی دهد، سخن گفتن مردم هم تابع مدهایی است که گاهی زبان گفتاری را مانند مدهای پوششی مشوش می کند.



اینفوفرهنگ - ساره نیرینی: در سراسر ادبیات فارسی، فواید خاموشی و گفتار درست از پر بسامدترین عبارات و حکایات است.

تا مرد سخن نگفته باشد / عیب و هنرش نهفته باشد

گفتار وسیله ای است برای اظهار راهکارها، نظرات، ذوق ها و خلاقیت های گوناگون و نیز تبادل ارزش ها و فرهنگ ها از فردی به دیگران که در هر روزگار و هر جامعه ای شکلی ویژه دارد.

 امروزه با مروری بر واژه هایی که بسیاری از ما از آنها بهره می بریم، تعبیرها و کلمات عجیب و غریب فراوانی می بینیم که مدت هاست شکل و شمایل آنها کسی را متعجب نمی‌کند. نکته اینجاست که تا سالهای پیش استفاده از این کلمات و عبارات توسط والدین و اجتماع ناشایست و حتی گاهی ممنوع بوده، اما از آنجایی که هر جمله ای به تکرار و استمرار در مراودات روزانه بر سر زبان ها جاری شود، ضمیر ناخودآگاه انسان آن را می پذیرد و به شکل هنجار در می آید.

 بعضی از این واژگان وجملات تاریخ انقضا دارند و موقتی و دوره ای هستند؛ درست مثل رنگ و لباس، مد می شوند و از مد می افتند ولی بسیاری از آنها چنان در زبان و ادبیات فارسی جاخوش می کنند که به بافتی نامتناسب با زبان ما تبدیل می شوند.

دکتر روح الله رضاپور دانش آموخته زبانشناسی دانشگاه سوربن پاریس زبان را مانند کوسه ای می داند که اگر در آبی محدود و بدون حرکت زندگی کند خواهد مرد؛ زبان دائم در حال تغییر است، به دلیل اینکه با انسان در ارتباط است.

در واقع اجتماع و مناسبات اجتماعی در مد گفتاری نیز اثر می گذارند.

استفاده از واژه های رکیک و بی ریشه

امام علی(ع) می‌فرماید: «از به زبان آوردن سخنان زشت برحذر باش زیرا فرومایگان را گرد تو جمع می‌کند و گرانمایگان را از تو فراری می‌دهد.»

متاسفانه امروزه به کار بردن الفاظ ناشایست بویژه هنگام عصبانیت و در فضاهای عمومی بسیار مشاهده می شود. شاهد آن هستیم که از یک سو گروهی از مردم جامعه هنگام عصبانیت و ناراحتی حتی در ترافیک و تصادف، به استفاده از واژه های رکیک و بی ریشه می پردازند، از سوی دیگر حین صحبت کردن و شوخی نیز از این واژگان و عبارات استفاده می کنند.

دکتر قرایی می گوید: وقتی جوانان خیلی درگیر این گونه حرف زدن می شوند، کم کم این واژگان و اصطلاحات در شخصیت آنها رسوخ می کند و همین زمینه ساز بروز و رفتار و عمل مطابق با شیوه حرف زدن می شود.

کلماتی که ریشه ای ندارند

اگر بخواهیم در دهه اخیر، کلمات بی هویتی را که وارد زبان عامیانه شدند و در جامعه رسوخ کردند مثال بزنیم، با تعدد واژه ها مواجه می شویم. اما جالب است که بر اساس قانون تکرار در شنیدن و به کاربردن، بسیاری از این کلمات که نه تنها بی هویت هستند که برخی مواقع ریشه رکیکی دارند، به صورت گروهی به کار گرفته می شوند و به آسانی رواج می یابند.

یکی از عباراتی که این روزها جوان ها در اجتماع بسیار به کار می برند «وات د فاز» است. رضاپور درباره ریشه این عبارت می گوید: این عبارت حین مصرف ماده مخدر ماری جوانا در بین جوانان غربی رواج یافته است. آنها وقتی این ماده مخدر را مصرف می‌کنند به اصطلاح فاز می گیرند و این فاز 20 ثانیه بعد از مصرف به طور غیر قابل کنترلی در رفتار فرد مصرف کننده قابل مشاهده است. در استفاده گروهی از این ماده مخدر قبل از مصرف گروه تصمیم میگیرد که فاز مصرف چه باشد و عبارت what the phase? یا فاز چیه را به کارمی برند. اما خیلی ها نادانسته و بدون اطلاع از این پیشینه این عبارت را در زبان ما به کار می برند.

این استاد دانشگاه سوربن ادامه می دهد: اگر بخواهیم الگویی را حذف کنیم حتما باید الگویی دیگر را جایگزین آن کنیم، باید انتخاب های خوب بدهیم، ایجاد عادت رفتاری کنیم با ابزارهایی چون صدا و سیما و... چراکه تمامی اصطلاحات و نکات مثبت و منفی ابتدا وارد فرهنگ می شوند و بعد وارد زبان می‌گردند.

 این بدان معنی است که عدم دقت در استفاده از واژه ها در زبان حتی در مقیاس بسیار کوچک ممکن است در دراز مدت ارزش های اخلاقی و اجتماعی جامعه را هدف قرار داده و آن بخش از حدود اخلاقی جامعه که به زبان بستگی دارد را در نوردد.

رضاپور می افزاید: مردم فارغ از اینکه بدانند فلان واژه یا کلمه از کجا آمده یا به اصطلاح چه شان نزولی دارد نسبت به استفاده از آنها اقدام می کنند و معمولا دغدغه تبعات منفی اجتماعی و یا حتی زبانی ناشی از استفاده نا به جا از این عبارات یا واژه ها را ندارند.  

سیر نزولی ادبیات...

صحبت کردن بسیاری از افراد جامعه ما به شدت سیر نزولی پیدا کرده است؛ هیچ فرقی نمی کند که می‌خواهیم با دوست خود گپ دوستانه بزنیم یا در کلاس در پاسخ به معلم و یا حتی در دانشگاه در پاسخ به استاد؛ قسمت بد ماجرا آنجاست که اگر این ادبیات درونی شود و به فرهنگ گفتاری ما نفوذ کند، سطح مکالمه افراد به شدت سیر نزولی می یابد.

وطن پرستی داریم امافرهنگ پرستی نه

همانطور که همه می دانیم ظهور شبکه های اجتماعی در فضای مجازی به زبان اجتماعی ما هم ورود کرده است به این روند دامن می زند. متاسفانه بخش قابل توجهی از دایره زبانی اجتماعی ما را اصطلاحات فضای مجازی پرکرده است.

درباره مصطلح شدن این واژه ها بسیاری از ما مقصر هستیم و البته رسانه ها هم می توانند نقش مثبت و منفی بسیاری در این حوزه بازی کنند. آنجا که رسانه ها واژه ها و عبارات را بدون توجه، صرفا از باب مصطلح بودن آنها استفاده می کنند، گویا مهر تایید بر آنها می زنند و مردم پر رنگ تر از آنها استفاده می کنند.

رضاپور با اشاره به حساسیت زبانی در کشوری نظیر فرانسه و نقش رسانه ها در این زمینه می گوید: در فرانسه اگر از هر کدام از افراد جامعه با هر سطح سواد سوالی در خصوص تاریخ و فرهنگ کشورشان پرسیده شود در پاسخ، آن واقعه تاریخی و فرهنگی با شرح کامل بازگو می شود. مردم فرانسه همچنین در سخن گفتن بسیار به زبان خود و استفاده درست از کلمات وعبارات درست بسیار پایبند بوده و مهمتر اینکه به زبان خود مباهات می ورزند. این بدان دلیل است که فخر زبانی در جامعه فرانسه وجود دارد.

فخر زبانی موضوعی است که با رعایت تک تک ما ایجاد می شود و نتیجه آن مد گفتاری مناسب و متناسب در جامعه است.

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

جدیدترین اخبار

  • فقدان الگوی مناسب؛ عامل جنایات مجازی

    اینفوفرهنگ فاطمه بهروز فخر: این روزها اگر خبرهای داغ فضای مجازی یا تیتر یک روزنامه‌ها را دنبال کنیم، با اتفاق غم‌انگیزی به‌نام خودکشی مواجه می‌شویم. هنوز چند روزی از خبر خودکشی دختر نوجوانی در گوشه‌ای از یک شهر نگذشته است که خیلی‌ها دلیل آن را اعتیادِ این روزهایِ نوجوانان و جوانان به فضای مجازی و در نتیجه‌ی آن گرفتار شدن در تلخی بی‌سرانجام بازی به نام نهنگ آبی می‌دانند.

    خلاء الگو سازی در مدارس

    اگرچه تاثیر بسیاری از جریان‌های شکل‌گرفته در فضای مجازی را در بروز چنین اتفاقاتی نمی‌توان نادیده گرفت، اما پی‌بردن به دلایل چنین اقدامات تلخ و ناگواری در سنین حساس نوجوانی و جوانی، نیازمند تحقیق و پژوهشی جامعه‌شناسانه است تا در نهایت با نگاهی آسیب‌شناسانه برای جلوگیری و پیشگیری از آن تدابیری اندیشیده شود

    مریم نراقی که سال‌ها در حوزه‌ی توانمندسازی زنان آسیب‌دیده فعالیت داشته است، خانواده را اولین الگوی نوجوان می‌داند و معتقد است:«بسیاری از کمبودها و خودکم‌بینی‌های نوجوانان ناشی از رفتارها و الگوهای نادرست خانواده است. وقتی روح نوجوان با محبتی اصیل و خالص که منشا آن در خانواده است روبه‌رو نشود، ناخودآگاه آن را در بیرون از بنیان خانواده که خالی از آسیب نیست، جست‌وجو می‌کند.»

    این مشاور و فعال اجتماعی در ادامه‌ سخنان خود گفت:«بعد از خانواده نیز، مدارس ما نقش و وظیفه‌ خطیری برعهده دارند. اما متاسفانه مدارس و نظام آموزش‌وپرورش ما تنها بر همان روش‌های سنتی و کلیشه‌ای سابق تکیه دارند که نه‌تنها فرصت شناخت خود را به نوجوانان نمی‌دهد، بلکه گاهی نیز باعث شناخت‌های ناقص و اشتباه می‌شوند.»

    وی افزود:«مدرسه و محیط آموزشی باید بستر مناسبی برای رشد و ایجاد فرصت‌هایی برای بروز و بسط استعدادهای نوجوان باشد، زیرا در غیر این‌صورت نوجوان برای شناخت خود و شناساندن خود به دیگران از روش‌هایی نامناسب استفاده می‌کند که گاهی در جامعه با عنوان ناهنجاری‌های اجتماعی و فرهنگی مواجه می‌شویم.»

    وادی بدون کنترل

    این روزها گسترش فضای مجازی و وسعت ارتباطات از جمله دلایل مهم افزایش ناهنجاری‌ها است. اگرچه نمی‌توان مانع استفاده و بهره‌مندی نوجوانان و جوانان از این فضا و امکانات آن شد، اما باید دانست که استفاده از چنین فضاها و امکاناتی مستلزم هوشیاری و مراقبتی کنترل‌شده است. علاوه بر خانواده‌ها و مسئولیت مهم‌شان در این زمینه، باید مسئولان و سازمان‌های ذی ربط فرهنگی را نیز دخیل دانست. تا وقتی برای نوجوان و جوانان برنامه‌های جایگزین جذابی وجود نداشته باشد، دنیای مجازی هر روز آن‌ها را در خودشان غرق می‌کند. برای مثال اگر آمارها و مصادیق نشان می‌دهند که سن بلوغ در نوجوانان کاهش پیدا کرده است و آن‌ها به تماشای فیلم‌ها و برنامه‌های جنسی متمایل‌تر شده‌اند، باید پرسید برای جایگزینی و دور کردن آن‌ها از چنین فضایی، چه تدابیری اندیشیده و چه برنامه‌هایی جایگزین شده است؟

    باید بدانیم که افزایش ناهنجاری‌ها و اتفاقات تلخی که تیتر اول روزنامه‌ها می‌شوند، متوجه تمام افراد جامعه است و همه علاوه بر آنکه بر بروز آن دخیل هستیم اما می‌توانیم با بهره‌گیری از روان‌شناسان، جامعه‌شناسان و حتی قشر دانشگاهی و فرهنگی که داعیه‌دار دغدغه‌های ارزشی و مذهبی هستند با داشتن برنامه‌ای جامع در جهت سالم‌سازی فضای فراغتی نوجوانان گام برداریم و چهارچوب فکری و روحی این قشر را که سرمایه‌های جامعه هستند، سالم نگاه داریم.

  • تریبون انقلابی؛چشم انتظار تحول

    اینفوفرهنگ - نفیسه زارعی:روزهای تب و تاب انقلاب و درست در زمان مواجه جریانهای ضدونقیض­ های سیاسی که گاهی به واسطه تحرکاتشان، بیم فروپاشی نظام‌نوپا را به ذهن نزدیک می­کردند، یکی از کاربردی­ترین ابزار در ایجاد مفاهمه مشترک از ارزش­های این نظام، رسانه ه­ای مردمی و زنده به نام نماز جمعه بود.

    بزرگترین نمود تشیع انقلابی در روزهای دهه شصت و در دانشگاه تهران نمود پیدا می­کرد، وقتی جمعیتی به هم­ فشرده تنگاتنگ هم در صف­ های نماز می­ ایستادند و خطیب با حرارت جریان­­ شناسی سیاسی و عبادی را برای ایشان تبیین می­کرد.از همین جا بود که ماشین ترور مجاهدین خلق فعالانه برای تخریب نماز جمعه و ایجاد رعب و وحشت در میان مردم انقلابی که صبح­ های جمعه سجاده به دست به محل اقامه نماز می­ آمدند، کارش را آغاز کرد و این به معنای بُرد بالای نماز جمعه در ایجاد بصیرت، وحدت و حفظ انسجام در نظام اسلامی بود.

    بررسی سیر عملکرد تریبون نماز جمعه در دهه­ های گوناگون انقلاب چه در روزهای خطبه­ های آتشین رهبر معظم انقلاب و یا خطابه­ های حجت­الاسلام هاشمی رفسنجانی به عنوان امام جمعه ه­ای که تا پیش از فتنه 88، یکی از مؤثرترین خطیبان جمعه بود و حتی امروز که دیگر محل اقامه نماز برای رعایت کیفیت حال نمازگزاران بنا به فصول گوناگون تغییر می­کند، نشان از انفعال نسبی آن دارد. انفعالی که حالا منجر شده تا قشر جوان کمتر خود را موظف به حضور در نماز بدانند.

    البته نمازهای جمعه ه­ایی مثل نمازهایی که به امامت رهبر انقلاب اقامه می­شود از این قاعده مستثنی است؛ زیرا ویژگی عمده پویایی و مسائل مطروحه در خلال این نمازهای خاص عاملی برای جذب همه اقشار به حساب می­آید. نگاه به این عملکرد ضرورت تغییراتی را در سیاست‌گذاری­ های خرد و کلان ستاد نماز جمعه به ذهن نزدیک می­کند؛ ستادی که باید از شائبه­ های جریانات سیاسی چپ و راست به دور باشد و در فضای انقلاب تصمیم­گیری نموده و آن را از طریق نماز جمعه به مردم در سراسر کشور منتقل کند و خود در این فضا جریان­ساز و نقش ­آفرین باشد. درست مثل روزهای دهه 60 که جریان­سازی شناخت شبکه نفاق، ایجاد و هدایت جریانات سیاسی و فرهنگی و اموری از این دست در نماز جمعه اتفاق می‌افتاد.

    لزوم جوان­گرایی و ورود اندیشه های جدید که بارها در سطوح مختلف رهبر معظم انقلاب به آن در حوزه­ های گوناگون تأکید داشته­ اند، این‌بار به صورتی جدی در زمینه برگزاری نماز عبادی سیاسی جمعه احساس می­شود. این مسئله از ائمه جماعات تا مخاطبین آن‌ها، یعنی از رأس هرم تا پایین را  دربر می‌گیرد.

    شورای سیاست­گذاری ائمه جماعات با اتخاذ موضعی جوان­گرایانه و درعین حال انقلابی، باید در مسیر تحول گام بردارد، استفاده از علمایی که شیوه ­های جذب جوانان انقلابی را برای جریان­سازی سیاسی، فرهنگی و اجتماعی می­دانند نظیر آیت‌الله سید محمد مهدی میرباقری، حجت­ الاسلام والمسلمین غلامرضا قاسمیان،حجت‌الاسلام و المسلمین سید علی خمینی و شخصیت­هایی از این دست که با نگاه به مباحث و منابر خاص­شان می­توان به ظرفیت غنی و پربار علمی آن‌ها پی برد و به نوعی شکوفایی اصل مهم کادرسازی به سبک انقلاب اسلامی را در این دهه به عینه مشاهده کرد.

    البته در آن روی سکه جریانات سیاسی خاص، نظیر طیف اصلاحات و وابستگان آن هم در این حوزه ورود کرده‌اند و زمزمه­ های استفاده از شخصیت­هایی که با بررسی عملکرد علمی، فرهنگی و سیاسی­ شان عدم اقبال عمومی و به­ویژه نسل جوان به آن‌ها به چشم می­خورد در این جناح و رسانه­ های مرتبط با آن‌ها روایت­گر عزم جزم ایشان است.

    نکته قابل توجه این است که گزینه ­های مطرح شده از سوی این قشر عمدتا افرادی هستند که ناخودآگاه در جریانات گوناگون برای پرکردن خلأ عدم وجود شخصیت­های کاریزماتیک به آن‌ها متوسل می­شوند و در نهایت در چند بازی اخیر اصلاحات، پرده از روی حقیقت برداشته می­شود که آن‌ها تنها متضمن حیات سیاسی جریانی هستند که در فتنه 88 منزوی شده و بعد از انتخابات 96  علی­رغم امیدهای زیاد به بی­ مهری‌های نسبی دولت اعتدال گرفتار آمدند. از جمله این اشخاص حجت­ السلام سیدحسن خمینی و حجت‌الاسلام علی ­اکبر ناطق نوری هستند که در مقاطعی مثل انتخابات خبرگان رهبری و مانند آن مورد توجه این جناح واقع شدند. نکته دیگر این که باید از این افراد سوال کرد که در این چندین سال کجا بودند و چرا حال که صحبت از جوانگرایی در نماز جمعه است، در صحنه حاضر شده‌اند و هر روز شخصی را به عرصه رسانه میفرستند تا از لزوم حضور این حضرات صحبت کند.

    قطعا استفاده از ظرفیت­های انقلابی، مُقوِم یکی از مهمترین اجتماعات سیاسی عبادی مسلمانان است، اجتماعی که می­توان تاریخ­ساز و تصمیم­ساز  باشد و بر همین اساس در برنامه ­ریزی و سیاست­گذاری با نگاه­های آلوده سیاسی و یا نگاهی منفعلانه از کارکردهای اصلیش کاسته شود.

  • نئولیبرالیسم، انسانیت انسان را خدشه‌دار کرد

    کاهش مالیات‌های عظیم ثروتمندان، خرد کردن اتحادیه‌های کارگری، کاهش مسکن دولتی، مقررات‌زدایی، خصوصی‌سازی، برون‌سپاری، رقابت در خدمات عمومی؛ همه و همه توسط متفکر اصلی نئولیبرالیسم یعنی فردریش فون‌هایک و نظرات او ارائه شده‌اند.

    ادامه مطلب...
  • تهیه‌کننده «ماجرای نیمروز» پشت دوربین فیلم مستند «قالیباف»

    سیدمحمود رضوی تهیه‌کننده سینما، مستند تبلیغاتی «قالیباف» را می‌سازد.

    ادامه مطلب...
  • جریمه هر ساعت تردد بدون طرح ترافیک

    رئیس مرکز اطلاع رسانی پلیس راهور گفت: رانندگان به ازای هر ساعت تردد بدون مجوز طرح ترافیک در محدوده طرح، ۲۰ هزار تومان جریمه می‌شوند.

    ادامه مطلب...