غفلت از تاثیر کالاهای فرهنگی بر جامعه/ دغدغه ای از رهبری که بر زمین مانده است

سه شنبه, 10 اسفند 1395 ساعت 13:30

 

با نیم نگاهی به حوزه صنایع و کالاهای فرهنگی می توان فهمید، آن‌طور که باید نیاز فرهنگی مردم در این حوزه تامین نشده است.. در واقع می توان گفت که تفکری در جهت تولید کالاهای فرهنگی وجود ندارد و همین باعث شده است رویکرد به کالاهای غیربومی و وارداتی بیشتر شود و به طبع آن، اثر فرهنگی نامطلوب بر جامعه گذاشته است.


اینفوفرهنگ - مائده انوری


کالای فرهنگی تاثیر گذار بر فرهنگ جامعه

اهمیت موضوع مصرف كالاهاي فرهنگي در دو وجه قابل بررسی است. در وهله اول، رواج استفاده از آنها به دليل تنوع و جذابيت برنامه ها و فراگیری مصرف از قشرهاي مرفه به عموم جامعه و از كلان شهرها به شهرهاي كوچك و روستاها به دلیل ارزاني و سهولت دسترسي آنها. در وهله دوم بر خلاف اينترنت ، محصولات شبكه­های ماهواره ای که غالبا در جمع های خانواده­گی در مورد آن بحث و گفتگو مي شود. اين بدان معناست كه استفاده از اين كالاها در فضاي گروهي مشروعيت مي يابد و در خانواده نیز مهر تاييد مي خورد .

دغدغه ای از رهبری که زمین مانده است

در این میان نباید از دغدغه های همیشگی رهبر معظم انقلاب اسلامی در رابطه با موضوع تولید کالای فرهنگی غافل شد. ایشان در بخشی از فرمایشات خود در سال 95 در جمع نمایندگان مجلس دهم ضمن اشاره به اهمیت بالاتر مسئله فرهنگ نسبت به اقتصاد فرمودند: «در موضوع فرهنگ نوعی ولنگاری و بی اهتمامی در دستگاههای فرهنگی به چشم می خورد، زیرا در تولید کالای فرهنگی مفید و جلوگیری از تولید کالای فرهنگی مضرّ، کوتاهی هایی انجام می شود.»
همچنین ایشان در زمینه بحث کالاهای مضر فرهنگی خاطر نشان کردند:«در برخی مواقع تأکیدهایی که بر پرهیز از استفاده کالاهای مضرّ غیرفرهنگی همچون برخی مواد غذایی می شود، بیشتر از هشدار درباره کالاهای فرهنگی مضرّ است، در حالی که تأثیرات سوء این کالاها بر مردم خطرناک تر و گسترده تر است».
ایشان افزودند: «برخی مواقع در مقابل تولید یا ورود کالاهای فرهنگی مضر، موضع‌گیری و اقدامی نمی شود، زیرا این ترس وجود دارد که متهم به جلوگیری از جریان آزاد اطلاعات شوند.»

شناخت صحیح ابزارها تنها راه حل تولید کالای فرهنگی مفید

تجربه نشان داده که با تسلط تکنیکی و شناخت عمیق و دقیق قابلیت های این ابزارها، می توان آن­ها را در خدمت آرمان­های اخلاقی و فرهنگ دینی درآورد .انیمیشن «شاهزاده روم» نمونه­ای موفق از تلفیق فرهنگ و باورهای دینی با ابزار مدرن است .

محمدی، کارگردان «شاهزاده روم» در این باره می گوید:« در برخی موارد دیده‌ایم بدون معرفی قهرمانان به مخاطب، کالای فرهنگی تولید می‌شود و از آن استقبال مناسب نمی‌شود. کودکان با شناخت کاراکتر شاهزاده روم که یک میلیون و ۱۰۰هزار نفر مخاطب داشت و مقام سوم پرفروش‌ترین فیلم سال را به‌دست آورد، کالای فرهنگی آن را انتخاب و استفاده می‌کنند.مردم ایران به ما ثابت کردند که علاقه‌مند به مصرف کالای فرهنگی همسو با فرهنگ خود هستند.»

در ارتباط با این موضوع نقش رسانه نیز مهم است. زمانی که شخصیت کالای فرهنگی بومی، ایرانی و اسلامی توسط رسانه و در قالب برنامه هایی مثل کارتون ها، انیمیشن ها و . . . به فرزندان معرفی شود، بین تمام مردم جامعه گسترش پیدا می کند  و قطعا آن را انتخاب می­کنند. رسانه می تواند بهترین الگوی مناسب را با توجه به ذائقه مخاطب به او معرفی کند و بر ذهنش تاثیر بگذارد.

اسباب بازی؛ کالایی هویت ساز

برای مثال اسباب بازی را هم می توان از آن دسته از کالاهای فرهنگی مهم برشمرد که تاثیر زنجیره ارزش و فرهنگ آن بر روی کودکان بسیار زیاد بوده و در تمام دنیا نیز از اهمیت ویژه ای برخوردار است. از آنجایی که این کالا مخصوص کودکان است می­تواند تاثیرات هویت ساز و محتوایی بسیاری را روی آنها داشته باشد. در کشور ما، نه تنها تولید این صنعت در وضعیت خوبی قرار ندارد بلکه متاسفانه به گفته دبیر شورای نظارت بر اسباب‌بازی، در سال 94 ماهانه 3 میلیون دلار واردات اسباب بازی صورت گرفته است.

در همین راستا وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی از راه‌اندازی دبیرخانه دائمی کالاهای فرهنگی با الگوی ایرانی تا پایان سال در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی خبر داده و در بخشی از سخنان خود گفته است:« حدود ۱۲۰۰ میلیارد دلار گردش مالی کالای فرهنگی در دنیاست. در آسیا نیز چینی‌ها ۱۲۰ میلیارد دلار و کره‌ای‌ها ۴۲ میلیارد دلار از طریق کالاهای فرهنگی گردش مالی دارند.»

صالحی امیری در بخش دیگری از سخنانش گفت:‌ «زیباشناختی و جذابیت کالا نقش تعیین‌کننده‌ای دارند. مثلا عروسک باربی که با ساختار،‌ حجم، قد و تنوع پوشش ساخته می‌شود، مفاهیم فرهنگی متفاوتی دارد. عروسک باربی که بچه نداشته باشد، نماد فمینیسم است و ما نمی‌توانیم با عروسک دارا و سارا که ۷ / ۲ کیلوگرم وزن دارد و بچه نمی‌تواند آن را حمل کند رقابت کنیم.»

با توجه به دغدغه های مقام معظم رهبری در بحث دقت استفاده از کالاهای فرهنگی، دستگاه­های فرهنگی که در این زمینه مسئولیت دارند قاعدتا باید این موضوع را دنبال کنند. زیرا تاثیری که یک کالای فرهنگی مضر مانند یک عروسک خارجی بر فرهنگ و اعتقادات کودکان ایرانی می گذارد، زیاد است و شاید فرآیند بازگرداندن فرهنگ اصیل ایرانی – اسلامی به ذهن این کودک سال ها طول بکشد. لذا ضروری است به این موضوع توجه ویژه شود.

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

جدیدترین اخبار

  • فقدان الگوی مناسب؛ عامل جنایات مجازی

    اینفوفرهنگ فاطمه بهروز فخر: این روزها اگر خبرهای داغ فضای مجازی یا تیتر یک روزنامه‌ها را دنبال کنیم، با اتفاق غم‌انگیزی به‌نام خودکشی مواجه می‌شویم. هنوز چند روزی از خبر خودکشی دختر نوجوانی در گوشه‌ای از یک شهر نگذشته است که خیلی‌ها دلیل آن را اعتیادِ این روزهایِ نوجوانان و جوانان به فضای مجازی و در نتیجه‌ی آن گرفتار شدن در تلخی بی‌سرانجام بازی به نام نهنگ آبی می‌دانند.

    خلاء الگو سازی در مدارس

    اگرچه تاثیر بسیاری از جریان‌های شکل‌گرفته در فضای مجازی را در بروز چنین اتفاقاتی نمی‌توان نادیده گرفت، اما پی‌بردن به دلایل چنین اقدامات تلخ و ناگواری در سنین حساس نوجوانی و جوانی، نیازمند تحقیق و پژوهشی جامعه‌شناسانه است تا در نهایت با نگاهی آسیب‌شناسانه برای جلوگیری و پیشگیری از آن تدابیری اندیشیده شود

    مریم نراقی که سال‌ها در حوزه‌ی توانمندسازی زنان آسیب‌دیده فعالیت داشته است، خانواده را اولین الگوی نوجوان می‌داند و معتقد است:«بسیاری از کمبودها و خودکم‌بینی‌های نوجوانان ناشی از رفتارها و الگوهای نادرست خانواده است. وقتی روح نوجوان با محبتی اصیل و خالص که منشا آن در خانواده است روبه‌رو نشود، ناخودآگاه آن را در بیرون از بنیان خانواده که خالی از آسیب نیست، جست‌وجو می‌کند.»

    این مشاور و فعال اجتماعی در ادامه‌ سخنان خود گفت:«بعد از خانواده نیز، مدارس ما نقش و وظیفه‌ خطیری برعهده دارند. اما متاسفانه مدارس و نظام آموزش‌وپرورش ما تنها بر همان روش‌های سنتی و کلیشه‌ای سابق تکیه دارند که نه‌تنها فرصت شناخت خود را به نوجوانان نمی‌دهد، بلکه گاهی نیز باعث شناخت‌های ناقص و اشتباه می‌شوند.»

    وی افزود:«مدرسه و محیط آموزشی باید بستر مناسبی برای رشد و ایجاد فرصت‌هایی برای بروز و بسط استعدادهای نوجوان باشد، زیرا در غیر این‌صورت نوجوان برای شناخت خود و شناساندن خود به دیگران از روش‌هایی نامناسب استفاده می‌کند که گاهی در جامعه با عنوان ناهنجاری‌های اجتماعی و فرهنگی مواجه می‌شویم.»

    وادی بدون کنترل

    این روزها گسترش فضای مجازی و وسعت ارتباطات از جمله دلایل مهم افزایش ناهنجاری‌ها است. اگرچه نمی‌توان مانع استفاده و بهره‌مندی نوجوانان و جوانان از این فضا و امکانات آن شد، اما باید دانست که استفاده از چنین فضاها و امکاناتی مستلزم هوشیاری و مراقبتی کنترل‌شده است. علاوه بر خانواده‌ها و مسئولیت مهم‌شان در این زمینه، باید مسئولان و سازمان‌های ذی ربط فرهنگی را نیز دخیل دانست. تا وقتی برای نوجوان و جوانان برنامه‌های جایگزین جذابی وجود نداشته باشد، دنیای مجازی هر روز آن‌ها را در خودشان غرق می‌کند. برای مثال اگر آمارها و مصادیق نشان می‌دهند که سن بلوغ در نوجوانان کاهش پیدا کرده است و آن‌ها به تماشای فیلم‌ها و برنامه‌های جنسی متمایل‌تر شده‌اند، باید پرسید برای جایگزینی و دور کردن آن‌ها از چنین فضایی، چه تدابیری اندیشیده و چه برنامه‌هایی جایگزین شده است؟

    باید بدانیم که افزایش ناهنجاری‌ها و اتفاقات تلخی که تیتر اول روزنامه‌ها می‌شوند، متوجه تمام افراد جامعه است و همه علاوه بر آنکه بر بروز آن دخیل هستیم اما می‌توانیم با بهره‌گیری از روان‌شناسان، جامعه‌شناسان و حتی قشر دانشگاهی و فرهنگی که داعیه‌دار دغدغه‌های ارزشی و مذهبی هستند با داشتن برنامه‌ای جامع در جهت سالم‌سازی فضای فراغتی نوجوانان گام برداریم و چهارچوب فکری و روحی این قشر را که سرمایه‌های جامعه هستند، سالم نگاه داریم.

  • تریبون انقلابی؛چشم انتظار تحول

    اینفوفرهنگ - نفیسه زارعی:روزهای تب و تاب انقلاب و درست در زمان مواجه جریانهای ضدونقیض­ های سیاسی که گاهی به واسطه تحرکاتشان، بیم فروپاشی نظام‌نوپا را به ذهن نزدیک می­کردند، یکی از کاربردی­ترین ابزار در ایجاد مفاهمه مشترک از ارزش­های این نظام، رسانه ه­ای مردمی و زنده به نام نماز جمعه بود.

    بزرگترین نمود تشیع انقلابی در روزهای دهه شصت و در دانشگاه تهران نمود پیدا می­کرد، وقتی جمعیتی به هم­ فشرده تنگاتنگ هم در صف­ های نماز می­ ایستادند و خطیب با حرارت جریان­­ شناسی سیاسی و عبادی را برای ایشان تبیین می­کرد.از همین جا بود که ماشین ترور مجاهدین خلق فعالانه برای تخریب نماز جمعه و ایجاد رعب و وحشت در میان مردم انقلابی که صبح­ های جمعه سجاده به دست به محل اقامه نماز می­ آمدند، کارش را آغاز کرد و این به معنای بُرد بالای نماز جمعه در ایجاد بصیرت، وحدت و حفظ انسجام در نظام اسلامی بود.

    بررسی سیر عملکرد تریبون نماز جمعه در دهه­ های گوناگون انقلاب چه در روزهای خطبه­ های آتشین رهبر معظم انقلاب و یا خطابه­ های حجت­الاسلام هاشمی رفسنجانی به عنوان امام جمعه ه­ای که تا پیش از فتنه 88، یکی از مؤثرترین خطیبان جمعه بود و حتی امروز که دیگر محل اقامه نماز برای رعایت کیفیت حال نمازگزاران بنا به فصول گوناگون تغییر می­کند، نشان از انفعال نسبی آن دارد. انفعالی که حالا منجر شده تا قشر جوان کمتر خود را موظف به حضور در نماز بدانند.

    البته نمازهای جمعه ه­ایی مثل نمازهایی که به امامت رهبر انقلاب اقامه می­شود از این قاعده مستثنی است؛ زیرا ویژگی عمده پویایی و مسائل مطروحه در خلال این نمازهای خاص عاملی برای جذب همه اقشار به حساب می­آید. نگاه به این عملکرد ضرورت تغییراتی را در سیاست‌گذاری­ های خرد و کلان ستاد نماز جمعه به ذهن نزدیک می­کند؛ ستادی که باید از شائبه­ های جریانات سیاسی چپ و راست به دور باشد و در فضای انقلاب تصمیم­گیری نموده و آن را از طریق نماز جمعه به مردم در سراسر کشور منتقل کند و خود در این فضا جریان­ساز و نقش ­آفرین باشد. درست مثل روزهای دهه 60 که جریان­سازی شناخت شبکه نفاق، ایجاد و هدایت جریانات سیاسی و فرهنگی و اموری از این دست در نماز جمعه اتفاق می‌افتاد.

    لزوم جوان­گرایی و ورود اندیشه های جدید که بارها در سطوح مختلف رهبر معظم انقلاب به آن در حوزه­ های گوناگون تأکید داشته­ اند، این‌بار به صورتی جدی در زمینه برگزاری نماز عبادی سیاسی جمعه احساس می­شود. این مسئله از ائمه جماعات تا مخاطبین آن‌ها، یعنی از رأس هرم تا پایین را  دربر می‌گیرد.

    شورای سیاست­گذاری ائمه جماعات با اتخاذ موضعی جوان­گرایانه و درعین حال انقلابی، باید در مسیر تحول گام بردارد، استفاده از علمایی که شیوه ­های جذب جوانان انقلابی را برای جریان­سازی سیاسی، فرهنگی و اجتماعی می­دانند نظیر آیت‌الله سید محمد مهدی میرباقری، حجت­ الاسلام والمسلمین غلامرضا قاسمیان،حجت‌الاسلام و المسلمین سید علی خمینی و شخصیت­هایی از این دست که با نگاه به مباحث و منابر خاص­شان می­توان به ظرفیت غنی و پربار علمی آن‌ها پی برد و به نوعی شکوفایی اصل مهم کادرسازی به سبک انقلاب اسلامی را در این دهه به عینه مشاهده کرد.

    البته در آن روی سکه جریانات سیاسی خاص، نظیر طیف اصلاحات و وابستگان آن هم در این حوزه ورود کرده‌اند و زمزمه­ های استفاده از شخصیت­هایی که با بررسی عملکرد علمی، فرهنگی و سیاسی­ شان عدم اقبال عمومی و به­ویژه نسل جوان به آن‌ها به چشم می­خورد در این جناح و رسانه­ های مرتبط با آن‌ها روایت­گر عزم جزم ایشان است.

    نکته قابل توجه این است که گزینه ­های مطرح شده از سوی این قشر عمدتا افرادی هستند که ناخودآگاه در جریانات گوناگون برای پرکردن خلأ عدم وجود شخصیت­های کاریزماتیک به آن‌ها متوسل می­شوند و در نهایت در چند بازی اخیر اصلاحات، پرده از روی حقیقت برداشته می­شود که آن‌ها تنها متضمن حیات سیاسی جریانی هستند که در فتنه 88 منزوی شده و بعد از انتخابات 96  علی­رغم امیدهای زیاد به بی­ مهری‌های نسبی دولت اعتدال گرفتار آمدند. از جمله این اشخاص حجت­ السلام سیدحسن خمینی و حجت‌الاسلام علی ­اکبر ناطق نوری هستند که در مقاطعی مثل انتخابات خبرگان رهبری و مانند آن مورد توجه این جناح واقع شدند. نکته دیگر این که باید از این افراد سوال کرد که در این چندین سال کجا بودند و چرا حال که صحبت از جوانگرایی در نماز جمعه است، در صحنه حاضر شده‌اند و هر روز شخصی را به عرصه رسانه میفرستند تا از لزوم حضور این حضرات صحبت کند.

    قطعا استفاده از ظرفیت­های انقلابی، مُقوِم یکی از مهمترین اجتماعات سیاسی عبادی مسلمانان است، اجتماعی که می­توان تاریخ­ساز و تصمیم­ساز  باشد و بر همین اساس در برنامه ­ریزی و سیاست­گذاری با نگاه­های آلوده سیاسی و یا نگاهی منفعلانه از کارکردهای اصلیش کاسته شود.

  • نئولیبرالیسم، انسانیت انسان را خدشه‌دار کرد

    کاهش مالیات‌های عظیم ثروتمندان، خرد کردن اتحادیه‌های کارگری، کاهش مسکن دولتی، مقررات‌زدایی، خصوصی‌سازی، برون‌سپاری، رقابت در خدمات عمومی؛ همه و همه توسط متفکر اصلی نئولیبرالیسم یعنی فردریش فون‌هایک و نظرات او ارائه شده‌اند.

    ادامه مطلب...
  • تهیه‌کننده «ماجرای نیمروز» پشت دوربین فیلم مستند «قالیباف»

    سیدمحمود رضوی تهیه‌کننده سینما، مستند تبلیغاتی «قالیباف» را می‌سازد.

    ادامه مطلب...
  • جریمه هر ساعت تردد بدون طرح ترافیک

    رئیس مرکز اطلاع رسانی پلیس راهور گفت: رانندگان به ازای هر ساعت تردد بدون مجوز طرح ترافیک در محدوده طرح، ۲۰ هزار تومان جریمه می‌شوند.

    ادامه مطلب...