کتابی برای بررسی «محتمل‌ترین آینده انقلاب اسلامی»

دوشنبه, 14 فروردين 1396 ساعت 11:51

نویسنده کتاب افق تمدنی در تلاش است تا با استفاده از تحلیلِ واقعیاتِ تاریخیِ جامعه‌ی شیعیِ ایران از منظر «فلسفه‌ی تاریخ» افق پیش روی انقلاب اسلامی را ترسیم کند.

اینفوفرهنگ –سرویس فرهنگی

شاید نتوان فرد یا جامعه‌ای را معرفی کرد که مجموعه‌ای از «آرمان‌ها» را در نظر نداشته نباشد. ھر ملتی در حدود آرمان‌ها و افق‌هایش پیش می‌رود. آرمان‌ها و افق‌ها، علاوه بر اینکه همچون ستاره‌ی راهنما ما را به سمت خود راهنمایی می‌کنند، امکان‌هایی را نیز برای ما تعریف و فراهم می‌کنند. به همین جهت آینده‌ی هر ملتی به تناسب آرمان‌ها و افق‌هایش امکانات خاصی دارد. بنابراین «افق» دورنمایی است که بالقوه در هر تاریخی وجود دارد. حاصل آنکه افق‌های هر قوم، جامعه و تاریخ، محدوده‌ی «شدنِ» آن را مشخص می‌کند. دکتر ابوذر مظاهری در کتاب «افق تمدنی» در تلاش است تا با استفاده از تحلیلِ واقعیاتِ تاریخیِ جامعه‌ی شیعیِ ایران از منظر «فلسفه‌ی تاریخ» این افق را ترسیم نماید. بنابراین موضوع اصلی این پژوهش «محتمَل ترین آینده‌ انقلاب اسلامی» است. نویسنده توضیح می‌دهد که انقلاب اسلامی، در جهانی که افق آن به زندگی دنیایی و حیاتِ بدون معنویت محدود شده بود، پا به عرصه گذاشت. خارق‌العاده بودنِ این پدیده ذهن بسیاری از اندیشمندان را متوجه خود کرد. پدیده ای که با تحقق خود شالوده‌ی فرجام‌شناسی و افق‌شناسیِ غربی، که فرهنگش بر تمام جهان سیطره پیدا کرده بود را فروریخت و دیگر بار منازعه‌ی میان الگوهای کلی و اساسی زندگی بشری را پیش کشید. لذا صحیح‌ترین و کامل‌ترین نگرش در تحلیل انقلاب اسلامی ایران و آینده‌ی آن «نگرش تمدنی» است.

پس از آنکه در مقدمه و فصل اول به تشریح کلیات و اصول و مفاهیم کلیدی بحث می‌پردازد، در فصل دوم روش‌های آینده‌شناسیِ انقلاب اسلامی را تشریح می‌کند. نویسنده در این فصل سه روش اساسی را معرفی کرده و توضیح می‌دهد: 1. افق‌شناسی 2.ظرفیت‌شناسی 3.روَندشناسی 4. شناخت چالش‌ها. که در ذیل هریک از این عناوین، به تحلیل انقلاب اسلامی از منظری خاص می‌نشیند تا مقدمات اساسیِ نظریه‌‌ی نهایی‌اش فراهم گردد.

در ادبیات آینده‌پژوهی درباره‌ی هر پدیده، از سه نوع آینده می‌توان سخن گفت: آینده‌های ممکن، آینده‌های محتمَل و آینده‌های مطلوب. آینده‌ی ممکن عبارت است از هر چیزی اعم از خوب یا بد، محتمل یا بعید که ممکن است در آینده رخ دهد. آینده‌ی محتمل چیزی است که به احتمال بسیار زیاد مبتنی بر استمرار روندهای کنونی در آینده به وقوع خواهد پیوست و آینده‌های مرجَّح یا مطلوب، به مطلوب‌ترین و مرجّح‌ترین رویدادهای آینده گفته میشود. در فصل پایانی کتاب که بخش اصلی آنست، نویسنده به بررسی آینده‌های ممکن می‌پردازد و با تحلیل شناساییِ محتمَل‌ترین آینده‌ی انقلاب را فراهم می کند و رابطه‌ی آن را با مطلوب ترین آینده، که براساس افقها و آرمان ها تعیین شده است، مشخص میکند.

نویسنده توضیح می‌دهد که بر اساس مبنای نظری‌ای که از فلسفۀ تاریخ خاص خود استنتاج کرده‌ایم، بحث آینده و حرکت تاریخ، بین دو جهت کلی یعنی «تکامل الهی» یا «توسعه‌ی بشری» محدود است. بنابراین آینده‌داریِ انقلاب اسلامی نیز لاجرَم در یکی از این جهات معنا پیدا می‌کند. با توجه به محدودیت های صورت گرفته سه گزینه درباره‌ی آینده‌ی انقلاب اسلامی قابل طرح است: 1. عادی شدن و استحاله 2. مهار و کنترل کردن 3. تداوم، توسعه و تکامل. در ادامه‌ی فصل، نویسنده به تبیین ابعاد و بررسی و تحلیل هر یک از این سه گزینه می‌پردازد و نتیجه می‌گیرد که پیش‌بینی های اول و دوم به واقعیت‌هایی اشاره کرده‌اند که در پیش‌بینیِ سوم نادیده گرفته نشده‌اند، بلکه بی‌توجهی به آن‌ها تأثیر قطعی بر موفقیت‌آمیز نبودن آیندۀ انقلاب اسلامی خواهد داشت. از طرف دیگر، انقلاب اسلامی در مسیرآینده‌ی خود با چالش‌ها و آسیب‌های متعددی روبه‌رو خواهد شد که برطرف کردن و عبور از آنها ضرورت دارد. عوامل مختلفی آینده‌ی موفقیت‌آمیز انقلاب اسلامی را تحت تأثیر قرار می دهند برخی این آینده را به حتمیت نزدیک میکنند و برخی به سمت احتمال می‌کشانند. نگارنده در ادامه با شمارش و توضیحِ ویژگی‌های خاص و دگرگون‌کننده‌ای که انقلاب اسلامی ایران دارد، نتیجه می‌گیرد که سهم عواملی که انقلاب اسلامی را در رسیدن به تکامل و توسعه پشتیبانی می‌کند، اگر بیشتر از موانع و عواملِ کُندکننده نباشد، به طور قطع کمتر نیست. نهایتاً در صفحات پایانی کتاب، ثمره‌ی همه‌ی آنچه در این مباحث علمی و پرفرازونشین مطرح شده است اینچنین بیان می‌شود: «مطلوب‌ترین و آرمانی‌ترین آینده‌ای که برای انقلاب اسلامی قابل فرض است، تداوم این انقلاب تا ظهور حضرت حجت (عج) و رسیدن به حکومتِ جهانی موعود است.»

کتاب «افق تمدنی» نوشتۀ دکتر ابوذر مظاهری توسط نشر آرما در 228 صفحه و به قیمت 7000 تومان منتشر شده است.

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

جدیدترین اخبار

  • فقدان الگوی مناسب؛ عامل جنایات مجازی

    اینفوفرهنگ فاطمه بهروز فخر: این روزها اگر خبرهای داغ فضای مجازی یا تیتر یک روزنامه‌ها را دنبال کنیم، با اتفاق غم‌انگیزی به‌نام خودکشی مواجه می‌شویم. هنوز چند روزی از خبر خودکشی دختر نوجوانی در گوشه‌ای از یک شهر نگذشته است که خیلی‌ها دلیل آن را اعتیادِ این روزهایِ نوجوانان و جوانان به فضای مجازی و در نتیجه‌ی آن گرفتار شدن در تلخی بی‌سرانجام بازی به نام نهنگ آبی می‌دانند.

    خلاء الگو سازی در مدارس

    اگرچه تاثیر بسیاری از جریان‌های شکل‌گرفته در فضای مجازی را در بروز چنین اتفاقاتی نمی‌توان نادیده گرفت، اما پی‌بردن به دلایل چنین اقدامات تلخ و ناگواری در سنین حساس نوجوانی و جوانی، نیازمند تحقیق و پژوهشی جامعه‌شناسانه است تا در نهایت با نگاهی آسیب‌شناسانه برای جلوگیری و پیشگیری از آن تدابیری اندیشیده شود

    مریم نراقی که سال‌ها در حوزه‌ی توانمندسازی زنان آسیب‌دیده فعالیت داشته است، خانواده را اولین الگوی نوجوان می‌داند و معتقد است:«بسیاری از کمبودها و خودکم‌بینی‌های نوجوانان ناشی از رفتارها و الگوهای نادرست خانواده است. وقتی روح نوجوان با محبتی اصیل و خالص که منشا آن در خانواده است روبه‌رو نشود، ناخودآگاه آن را در بیرون از بنیان خانواده که خالی از آسیب نیست، جست‌وجو می‌کند.»

    این مشاور و فعال اجتماعی در ادامه‌ سخنان خود گفت:«بعد از خانواده نیز، مدارس ما نقش و وظیفه‌ خطیری برعهده دارند. اما متاسفانه مدارس و نظام آموزش‌وپرورش ما تنها بر همان روش‌های سنتی و کلیشه‌ای سابق تکیه دارند که نه‌تنها فرصت شناخت خود را به نوجوانان نمی‌دهد، بلکه گاهی نیز باعث شناخت‌های ناقص و اشتباه می‌شوند.»

    وی افزود:«مدرسه و محیط آموزشی باید بستر مناسبی برای رشد و ایجاد فرصت‌هایی برای بروز و بسط استعدادهای نوجوان باشد، زیرا در غیر این‌صورت نوجوان برای شناخت خود و شناساندن خود به دیگران از روش‌هایی نامناسب استفاده می‌کند که گاهی در جامعه با عنوان ناهنجاری‌های اجتماعی و فرهنگی مواجه می‌شویم.»

    وادی بدون کنترل

    این روزها گسترش فضای مجازی و وسعت ارتباطات از جمله دلایل مهم افزایش ناهنجاری‌ها است. اگرچه نمی‌توان مانع استفاده و بهره‌مندی نوجوانان و جوانان از این فضا و امکانات آن شد، اما باید دانست که استفاده از چنین فضاها و امکاناتی مستلزم هوشیاری و مراقبتی کنترل‌شده است. علاوه بر خانواده‌ها و مسئولیت مهم‌شان در این زمینه، باید مسئولان و سازمان‌های ذی ربط فرهنگی را نیز دخیل دانست. تا وقتی برای نوجوان و جوانان برنامه‌های جایگزین جذابی وجود نداشته باشد، دنیای مجازی هر روز آن‌ها را در خودشان غرق می‌کند. برای مثال اگر آمارها و مصادیق نشان می‌دهند که سن بلوغ در نوجوانان کاهش پیدا کرده است و آن‌ها به تماشای فیلم‌ها و برنامه‌های جنسی متمایل‌تر شده‌اند، باید پرسید برای جایگزینی و دور کردن آن‌ها از چنین فضایی، چه تدابیری اندیشیده و چه برنامه‌هایی جایگزین شده است؟

    باید بدانیم که افزایش ناهنجاری‌ها و اتفاقات تلخی که تیتر اول روزنامه‌ها می‌شوند، متوجه تمام افراد جامعه است و همه علاوه بر آنکه بر بروز آن دخیل هستیم اما می‌توانیم با بهره‌گیری از روان‌شناسان، جامعه‌شناسان و حتی قشر دانشگاهی و فرهنگی که داعیه‌دار دغدغه‌های ارزشی و مذهبی هستند با داشتن برنامه‌ای جامع در جهت سالم‌سازی فضای فراغتی نوجوانان گام برداریم و چهارچوب فکری و روحی این قشر را که سرمایه‌های جامعه هستند، سالم نگاه داریم.

  • تریبون انقلابی؛چشم انتظار تحول

    اینفوفرهنگ - نفیسه زارعی:روزهای تب و تاب انقلاب و درست در زمان مواجه جریانهای ضدونقیض­ های سیاسی که گاهی به واسطه تحرکاتشان، بیم فروپاشی نظام‌نوپا را به ذهن نزدیک می­کردند، یکی از کاربردی­ترین ابزار در ایجاد مفاهمه مشترک از ارزش­های این نظام، رسانه ه­ای مردمی و زنده به نام نماز جمعه بود.

    بزرگترین نمود تشیع انقلابی در روزهای دهه شصت و در دانشگاه تهران نمود پیدا می­کرد، وقتی جمعیتی به هم­ فشرده تنگاتنگ هم در صف­ های نماز می­ ایستادند و خطیب با حرارت جریان­­ شناسی سیاسی و عبادی را برای ایشان تبیین می­کرد.از همین جا بود که ماشین ترور مجاهدین خلق فعالانه برای تخریب نماز جمعه و ایجاد رعب و وحشت در میان مردم انقلابی که صبح­ های جمعه سجاده به دست به محل اقامه نماز می­ آمدند، کارش را آغاز کرد و این به معنای بُرد بالای نماز جمعه در ایجاد بصیرت، وحدت و حفظ انسجام در نظام اسلامی بود.

    بررسی سیر عملکرد تریبون نماز جمعه در دهه­ های گوناگون انقلاب چه در روزهای خطبه­ های آتشین رهبر معظم انقلاب و یا خطابه­ های حجت­الاسلام هاشمی رفسنجانی به عنوان امام جمعه ه­ای که تا پیش از فتنه 88، یکی از مؤثرترین خطیبان جمعه بود و حتی امروز که دیگر محل اقامه نماز برای رعایت کیفیت حال نمازگزاران بنا به فصول گوناگون تغییر می­کند، نشان از انفعال نسبی آن دارد. انفعالی که حالا منجر شده تا قشر جوان کمتر خود را موظف به حضور در نماز بدانند.

    البته نمازهای جمعه ه­ایی مثل نمازهایی که به امامت رهبر انقلاب اقامه می­شود از این قاعده مستثنی است؛ زیرا ویژگی عمده پویایی و مسائل مطروحه در خلال این نمازهای خاص عاملی برای جذب همه اقشار به حساب می­آید. نگاه به این عملکرد ضرورت تغییراتی را در سیاست‌گذاری­ های خرد و کلان ستاد نماز جمعه به ذهن نزدیک می­کند؛ ستادی که باید از شائبه­ های جریانات سیاسی چپ و راست به دور باشد و در فضای انقلاب تصمیم­گیری نموده و آن را از طریق نماز جمعه به مردم در سراسر کشور منتقل کند و خود در این فضا جریان­ساز و نقش ­آفرین باشد. درست مثل روزهای دهه 60 که جریان­سازی شناخت شبکه نفاق، ایجاد و هدایت جریانات سیاسی و فرهنگی و اموری از این دست در نماز جمعه اتفاق می‌افتاد.

    لزوم جوان­گرایی و ورود اندیشه های جدید که بارها در سطوح مختلف رهبر معظم انقلاب به آن در حوزه­ های گوناگون تأکید داشته­ اند، این‌بار به صورتی جدی در زمینه برگزاری نماز عبادی سیاسی جمعه احساس می­شود. این مسئله از ائمه جماعات تا مخاطبین آن‌ها، یعنی از رأس هرم تا پایین را  دربر می‌گیرد.

    شورای سیاست­گذاری ائمه جماعات با اتخاذ موضعی جوان­گرایانه و درعین حال انقلابی، باید در مسیر تحول گام بردارد، استفاده از علمایی که شیوه ­های جذب جوانان انقلابی را برای جریان­سازی سیاسی، فرهنگی و اجتماعی می­دانند نظیر آیت‌الله سید محمد مهدی میرباقری، حجت­ الاسلام والمسلمین غلامرضا قاسمیان،حجت‌الاسلام و المسلمین سید علی خمینی و شخصیت­هایی از این دست که با نگاه به مباحث و منابر خاص­شان می­توان به ظرفیت غنی و پربار علمی آن‌ها پی برد و به نوعی شکوفایی اصل مهم کادرسازی به سبک انقلاب اسلامی را در این دهه به عینه مشاهده کرد.

    البته در آن روی سکه جریانات سیاسی خاص، نظیر طیف اصلاحات و وابستگان آن هم در این حوزه ورود کرده‌اند و زمزمه­ های استفاده از شخصیت­هایی که با بررسی عملکرد علمی، فرهنگی و سیاسی­ شان عدم اقبال عمومی و به­ویژه نسل جوان به آن‌ها به چشم می­خورد در این جناح و رسانه­ های مرتبط با آن‌ها روایت­گر عزم جزم ایشان است.

    نکته قابل توجه این است که گزینه ­های مطرح شده از سوی این قشر عمدتا افرادی هستند که ناخودآگاه در جریانات گوناگون برای پرکردن خلأ عدم وجود شخصیت­های کاریزماتیک به آن‌ها متوسل می­شوند و در نهایت در چند بازی اخیر اصلاحات، پرده از روی حقیقت برداشته می­شود که آن‌ها تنها متضمن حیات سیاسی جریانی هستند که در فتنه 88 منزوی شده و بعد از انتخابات 96  علی­رغم امیدهای زیاد به بی­ مهری‌های نسبی دولت اعتدال گرفتار آمدند. از جمله این اشخاص حجت­ السلام سیدحسن خمینی و حجت‌الاسلام علی ­اکبر ناطق نوری هستند که در مقاطعی مثل انتخابات خبرگان رهبری و مانند آن مورد توجه این جناح واقع شدند. نکته دیگر این که باید از این افراد سوال کرد که در این چندین سال کجا بودند و چرا حال که صحبت از جوانگرایی در نماز جمعه است، در صحنه حاضر شده‌اند و هر روز شخصی را به عرصه رسانه میفرستند تا از لزوم حضور این حضرات صحبت کند.

    قطعا استفاده از ظرفیت­های انقلابی، مُقوِم یکی از مهمترین اجتماعات سیاسی عبادی مسلمانان است، اجتماعی که می­توان تاریخ­ساز و تصمیم­ساز  باشد و بر همین اساس در برنامه ­ریزی و سیاست­گذاری با نگاه­های آلوده سیاسی و یا نگاهی منفعلانه از کارکردهای اصلیش کاسته شود.

  • نئولیبرالیسم، انسانیت انسان را خدشه‌دار کرد

    کاهش مالیات‌های عظیم ثروتمندان، خرد کردن اتحادیه‌های کارگری، کاهش مسکن دولتی، مقررات‌زدایی، خصوصی‌سازی، برون‌سپاری، رقابت در خدمات عمومی؛ همه و همه توسط متفکر اصلی نئولیبرالیسم یعنی فردریش فون‌هایک و نظرات او ارائه شده‌اند.

    ادامه مطلب...
  • تهیه‌کننده «ماجرای نیمروز» پشت دوربین فیلم مستند «قالیباف»

    سیدمحمود رضوی تهیه‌کننده سینما، مستند تبلیغاتی «قالیباف» را می‌سازد.

    ادامه مطلب...
  • جریمه هر ساعت تردد بدون طرح ترافیک

    رئیس مرکز اطلاع رسانی پلیس راهور گفت: رانندگان به ازای هر ساعت تردد بدون مجوز طرح ترافیک در محدوده طرح، ۲۰ هزار تومان جریمه می‌شوند.

    ادامه مطلب...